Zas, o corazón verde da Costa da Morte
O Concello de Zas é un territorio rural no interior da Costa da Morte, un espazo de natureza privilexiada marcado por ríos, fervenzas, prados e montes que convidan á calma e á descuberta. Lugar de tradicións vivas e xente acolledora, combina o valor da súa paisaxe coa riqueza do seu patrimonio cultural e histórico, sendo un destino perfecto para quen busca tranquilidade, autenticidade e contacto directo coa natureza.
As 16 parroquias do Concello de Zas
O Concello de Zas está formado por un conxunto de parroquias que gardan a esencia do mundo rural galego. Cada unha delas conta coa súa propia historia, patrimonio e tradicións, ofrecendo ao visitante unha maneira única de coñecer a vida, a cultura e a identidade deste territorio. A través deste listado poderás acceder á información de cada parroquia e descubrir todo o que as fai especiais.
Historia do Concello
O Concello de Zas conta cun rico pasado que se remonta á época romana, cando a vía XX Per Loca Marítima atravesaba o río Xallas polo histórico Ponte de Brandomil. A presenza de ouro no río deu lugar a explotacións mineiras, e nas súas beiras tamén se conservan restos de castros celtas. Este territorio foi, durante séculos, lugar de encontro de culturas e de paso de camiños.
Ao longo da Idade Media e Moderna, a pegada señorial fíxose presente cos pazos que aínda hoxe se conservan, como os de Romelle, As Edreiras, Daneiro ou Follente. Tamén destacan as súas igrexas barrocas, como San Andrés de Zas ou Santa María de Lamas, e elementos singulares como o Cristo pétreo de San Martiño de Meanos ou a capela de Santa Margarida coa súa fonte curativa. A memoria histórica compleméntase cunha notable riqueza megalítica, coa Arca da Piosa como símbolo lendario asociado ao guerreiro celta Brandomil.
Natureza e paisaxe
Zas está situado no corazón verde da Costa da Morte, un territorio de prados, ríos e carballeiras que convidan ao descanso. O río Xallas e os seus afluentes modelan unha paisaxe chea de fervenzas, muíños e áreas recreativas que conservan o espírito do rural galego. Lugares como a área natural da Pedra Vixía ou os paseos fluviais de Baio e Zas ofrecen espazos ideais para camiñar en contacto coa natureza.
No punto máis alto, o miradoiro do Pico de Meda ergue os seus 556 metros, permitindo unha panorámica privilexiada sobre o Val de Soneira e a súa fauna en liberdade. Xunto a iso, a Carballeira da Devesa, cos seus carballos centenarios, converteuse nun símbolo natural e cultural. É un concello que combina natureza brava e calma, ideal para quen busca sendeirismo, observación de aves ou sinxelamente gozar da tranquilidade.
Patrimonio
O patrimonio de Zas é diverso e testemuña o seu pasado histórico e cultural. O Ponte de Brandomil, erguido en cantería sobre o río Xallas, conecta o presente cunha vía romana que fixo deste lugar un punto estratéxico. As numerosas mámoas e dólmenes, como a Arca da Piosa ou a Pedra Vixía, lembran a importancia megalítica da zona.
No ámbito señorial, destacan pazos como as Torres do Allo —hoxe reconvertidas en centro de interpretación do patrimonio da Costa da Morte—, ou as casas fidalgas que salpican o territorio. No ámbito relixioso, sobresaen igrexas barrocas e neoclásicas, xunto a capelas con tradicións populares. Cruceiros, hórreos e muíños completan un mosaico de elementos patrimoniais que falan da identidade rural galega.
Tradicións e festas
A vida no concello de Zas está marcada polas súas festas, romarías e celebracións populares. A Festa da Carballeira, que se celebra o último domingo de xuño baixo os carballos centenarios da Devesa, é un dos encontros máis singulares. O Festival Folk da Carballeira, organizado pola xuventude, converteuse xa nunha cita musical de referencia en Galicia.
Tamén destacan a rapa das bestas, as romarías como a de Santa Margarida, e as festas patronais que enchen de música e devoción as parroquias ao longo de todo o ano: San Cristovo en Baio, Virxe do Carme en Zas, Santa María en Baio ou San Andrés en Zas. As feiras mensuais e eventos como a Feirauto completan un calendario cheo de tradición e vida comunitaria.
Camiños e rutas
O Concello de Zas está atravesado por camiños históricos que unen parroquias, montes e vales. O visitante pode seguir as pegadas do pasado romano no entorno de Brandomil, explorar os sendeiros fluviais que acompañan os ríos de Baio e Zas, ou aventurarse cara ás mámoas e dolmens que falan de épocas prehistóricas.
Estas rutas permiten descubrir a beleza natural e o patrimonio cultural nun mesmo percorrido. A variedade de camiños ofrece opcións tanto para camiñantes tranquilos coma para amantes do sendeirismo máis longo, sempre co aliciente de atopar paisaxes sorprendentes e recunchos cheos de historia.
A vida no rural
Zas é un concello eminentemente agrícola e gandeiro, onde a vida diaria aínda conserva o ritmo do rural galego. A actividade agraria convive co pequeno comercio, a hostalaría e as novas iniciativas culturais e sociais que manteñen vivas as parroquias.
As asociacións veciñais teñen un papel fundamental na conservación de tradicións como a do liño, recuperada pola Asociación O Santiaguiño, ou na posta en valor de espazos como a área recreativa da Fonte. A hospitalidade da súa xente, xunto cunha gastronomía de produtos locais, fan que quen visita Zas se sinta parte da comunidade.
Descubre Zas ao teu ritmo
Tanto se contas cun só día, cunha fin de semana ou con varios días para gozar do concello, en Zas sempre atoparás experiencias inesquecibles. Paseos por carballeiras centenarias, visitas a pazos cheos de historia, panorámicas dende o Pico de Meda ou romarías que manteñen vivas as nosas tradicións. Elixe o plan que mellor se adapte ao teu tempo e prepárate para sorprenderte cun territorio auténtico, onde natureza, cultura e hospitalidade van da man.
Non te perdas a nosa axenda
En Zas sempre hai algo que celebrar. Consulta a nosa axenda para estar ao día das festas populares, feiras, eventos culturais e actos relixiosos que enchen de vida cada parroquia do concello. Un lugar perfecto para descubrir cando e onde gozar das tradicións e da cultura local.